رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا إِنْ نَسِينا أَوْ أَخْطَأْنا زبان حال مؤمنين است كه در مقام نيازمندى گويند پروردگارا در جايى كه ما حكمى را فراموش كرديم يا خطاء گناهى مرتكب شديم ما را مورد مؤاخذه قرار مده . اين آيه اشعار دارد كه همانطورى كه عمل عمدى مورد مؤاخذه واقع ميگردد عمل غير عمدى كه از روى فراموشى يا خطاء واقع گردد آن نيز موقعيت دارد براى مؤاخذه و گر نه طلب عفو و تقاضاى عدم مؤاخذه بىمحلّ بود و اگر چه نسيان و خطاء امر غير اختيارى است لكن مقدمات آن در بعضى از موارد اختيارى است اگر كسى مواظب عملى باشد كمتر اتفاق ميافتد فراموشش گردد و اگر مراقب حال خود باشد كمتر بخطا ميافتد پس غالبا فراموشى و خطاكارى ناشى از مسامحه و لاقيدى پديد ميگردد و آن فعل اختيارى است اين است كه وظيفه مؤمن كامل اين است كه به زبان نيازمندى از بينياز مطلق عفو و بخشش بطلبد . رَبَّنا وَ لا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً كَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنا ( اصر ) در لغت بمعنى ثقل و سنگينى آمده و بعضى گويند بمعنى حبس است و هر دو معنى قريب بيكديگرند . و نيز مؤمنين در مقام طلب و دعا گويند پروردگارا بر ما تحميل مگردان تكاليف سنگين و مشكل چنانچه تحميل نمودى بر اممى كه پيش از ما بودند . شايد اشاره بتكاليفى است كه بر بنى اسرائيليان ثابت بود چنانچه در اخبار رسيده كه خداوند در هر شبانه روزى پنجاه ركعت نماز بر امت حضرت موسى عليه السّلام مقرر نمود زكات آنها ربع مال بود و چون جامه آنها نجس ميشد به آب پاك نميشد بايستى نجاست را ببرند و مأمور بودند كه تمام نماز را در مسجد بخوانند و وقتى آب نبود تيمم به خاك براى آنان مشروع نبود و هر گاه گناهى ميكردند علامت آن در صورت آنها نمايان ميشد و در خانه‌اى كه گناه مىكردند بر در آن خانه نوشته ميشد كه فلانى چنين گناهى كرده و اين قول جماعتى از مفسرين است و دليل آنها قول حق تعالى وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلالَ الَّتِي كانَتْ عَلَيْهِمْ بعضى ديگر در معنى آيه چنين اظهار مينمايند كه